Hôm nay, Tạp chí SHTT và Sáng Tạo – Cơ quan ngôn luận của Trung ương hội Sở hữu trí tuệ VN đưa tin khá hót về vụ kiện liên quan đến SHTT tại Tòa KV2 Hà Nội. Vụ việc là một case study dóng hồi chuông cảnh báo cho DN Việt cần phải có kế hoạch quản trị tài sản trí tuệ (IP) một cách bài bản trong kỷ nguyên của kinh tế số, kinh tế tri thức. Nội dung vụ việc có thể được tóm tắt như sau:
Từ một ý tưởng thể thao giải trí được gieo mầm cách đây một thập kỷ đến một vụ tranh chấp tài sản trí tuệ đang được Tòa án xem xét, câu chuyện RecSports đặt ra một vấn đề lớn hơn: Khi một nhà sáng tạo bỏ nhiều năm gây dựng một hệ thống thể thao mới, pháp luật và xã hội cần làm gì để bảo vệ giá trị của chất xám Việt?
Tháng 5/2016, ông Nguyễn Phương Tùng cùng cộng sự Lê Văn Thăng bắt đầu nghiên cứu, biên soạn và chuẩn hóa hệ thống các môn thể thao giải trí phối hợp, hướng tới việc tạo ra những hoạt động vận động phù hợp hơn với thể trạng, tâm lý và nhu cầu trải nghiệm của người Việt. Đó là một hành trình không dễ dàng, từ những ý tưởng ban đầu, RecSports từng bước hình thành hệ thống nội dung, luật chơi, giáo trình, phương pháp tổ chức và mô hình vận hành cho các môn thể thao giải trí hiện đại như Disc Golf, Footgolf, Phygital Sports…
Điều đáng nói là những môn thể thao vốn còn khá xa lạ tại Việt Nam đã từng bước được đưa vào hoạt động trải nghiệm, giáo dục và thể thao học đường, mở ra một hướng tiếp cận mới: thể thao không chỉ để thi đấu, mà còn có thể trở thành một công cụ giáo dục, rèn luyện kỹ năng và kết nối cộng đồng.
Theo thông tin từ bài báo, hành trình này đã ghi nhận nhiều dấu mốc đáng chú ý, trong đó có 04 Kỷ lục Việt Nam đã được xác lập, lọt Top 20 Dự án Khởi nghiệp Quốc gia, cùng nhiều bằng khen và sự phối hợp của các tổ chức, đơn vị trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, giáo dục và y tế. Những thành quả ấy cho thấy một điều: RecSports không còn đơn thuần là một ý tưởng cá nhân. Qua thời gian, nó đã hình thành một hệ thống giá trị có khả năng tạo ra tác động xã hội và giá trị thương mại. Chính tại thời điểm một sản phẩm trí tuệ bắt đầu có giá trị, câu chuyện bảo vệ quyền lại trở nên đặc biệt quan trọng.
Đầu năm 2023, với mong muốn đưa các môn thể thao giải trí đến gần hơn với học sinh và nhà trường, RecSports bắt đầu hợp tác với Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Giáo dục GAIA, do bà Vũ Hoài Thu làm Giám đốc, một trong những nội dung hợp tác là dự án “Sports English”, kết hợp hoạt động thể thao giải trí với việc học tiếng Anh, trong quá trình hợp tác, nhiều tài liệu và thành phần của hệ thống RecSports đã được cung cấp cho đối tác, bao gồm giáo trình, bộ nhận diện, quy trình vận hành, luật chơi và các tài liệu chuyên môn. Đây cũng chính là điểm mà câu chuyện chuyển từ một quan hệ hợp tác thông thường sang một vấn đề có ý nghĩa pháp lý sâu sắc hơn: Khi một đối tác được tiếp cận toàn bộ “cấu trúc bên trong” của một sản phẩm trí tuệ, quyền sử dụng những tài sản đó được xác lập đến đâu? Sau khi hợp đồng kết thúc, những tài liệu, nội dung, thương hiệu, luật chơi và phương thức vận hành đó thuộc về ai?
Đây không phải là câu hỏi riêng của RecSports, đó là câu hỏi mà hàng nghìn startup, nhà sáng tạo, huấn luyện viên, chuyên gia giáo dục và những người xây dựng sản phẩm trí tuệ tại Việt Nam có thể phải đối mặt.
Cũng theo bài báo, sau khi thời hạn hợp đồng 6 tháng kết thúc vào tháng 8/2023, hai bên không tiếp tục gia hạn hợp tác. Tuy nhiên, phía ông RecsPorts cho rằng một số hoạt động liên quan đến Disc Golf và các nội dung thuộc hệ thống RecSports vẫn tiếp tục được triển khai mà không có sự đồng ý của chủ sỏ hữu quyền. Các vấn đề được đặt ra xoay quanh việc sử dụng nội dung chuyên môn, nhận diện, tổ chức hoạt động và khai thác thương mại những giá trị mà phía RecSports đã sáng tạo, xây dựng và sở hữu quyền.
Đáng chú ý, hồ sơ vụ việc còn đề cập đến một số hoạt động tổ chức sự kiện thể thao mà phía nguyên đơn cho rằng chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về quản lý nhà nước trong lĩnh vực thể thao. Theo thông tin được cung cấp, một số hoạt động đã từng nhận được sự can thiệp, yêu cầu chấn chỉnh của cơ quan chức năng. Sau đó, theo phía nguyên đơn, các hoạt động liên quan đến Disc Golf tiếp tục được triển khai dưới những hình thức khác, trong đó có việc liên kết với các chương trình trải nghiệm, trại hè và khu nghỉ dưỡng.
Những nội dung này hiện cần được nhìn nhận trên cơ sở hồ sơ chứng cứ và phán quyết của cơ quan có thẩm quyền, thay vì chỉ dựa trên nhận định của một phía. Bởi câu hỏi quan trọng nhất của vụ kiện không đơn thuần là ai đang tổ chức một hoạt động thể thao, mà câu hỏi lớn hơn là: Ai có quyền khai thác những giá trị trí tuệ đã được tạo ra? Và một hợp đồng hợp tác có thể trao quyền sử dụng tài sản trí tuệ đến đâu?
Vụ việc RecSports vì thế có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi tranh chấp giữa hai doanh nghiệp và một nhà sáng tạo. Nó chạm đến một thực tế đang ngày càng phổ biến trong nền kinh tế sáng tạo: Một ý tưởng có thể được tạo ra trong nhiều năm, nhưng chỉ cần một lần hợp tác thiếu chặt chẽ, người sáng tạo có thể mất quyền kiểm soát đối với chính thành quả của mình. Đặc biệt trong các lĩnh vực như giáo dục, thể thao, truyền thông, công nghệ và nội dung số, tài sản trí tuệ không chỉ nằm trong một văn bản hay một sản phẩm hữu hình, nó có thể nằm trong: Một bộ giáo trình; Một hệ thống luật chơi; Một phương pháp tổ chức; Một bộ nhận diện; Một quy trình vận hành; Một hệ thống nội dung; Một mô hình đào tạo; Hay tổng thể cách thức mà nhà sáng tạo biến ý tưởng thành một sản phẩm có khả năng triển khai trong thực tế.
Không phải mọi ý tưởng đều đương nhiên được pháp luật bảo hộ dưới cùng một hình thức. Nhưng những phần sáng tạo đủ điều kiện bảo hộ và những tài sản trí tuệ đã được xác lập quyền thì cần được tôn trọng và bảo vệ. Đây chính là điểm mà cộng đồng khởi nghiệp và sáng tạo Việt Nam cần đặc biệt lưu ý.
Mặt khác nếu chỉ nhìn RecSports như một vụ kiện giữa hai bên, chúng ta có thể bỏ qua bài học lớn nhất của câu chuyện. Bài học đó là: Đừng đợi đến khi xảy ra tranh chấp mới bắt đầu bảo vệ chất xám. Nhà sáng tạo cần xác lập quyền ngay từ khi hình thành sản phẩm; doanh nghiệp cần phân định rõ quyền sở hữu và quyền sử dụng trước khi hợp tác; các bên cần có cơ chế lưu giữ chứng cứ, bàn giao tài liệu và kiểm soát phạm vi khai thác tài sản trí tuệ.
Một hệ thống thể thao mới có thể mất nhiều năm để xây dựng. Một thương hiệu có thể mất hàng chục năm để tạo dựng. Một bộ giáo trình có thể được viết từ kinh nghiệm của cả một đời người. Nhưng nếu quyền đối với những thành quả đó không được xác lập và quản trị đúng cách, chỉ một khoảng trống trong hợp đồng cũng có thể trở thành nguồn gốc của một cuộc tranh chấp kéo dài.
Phía sau vụ tranh chấp RecSports là câu chuyện về một người đã dành một thập kỷ để đưa những môn thể thao mới đến Việt Nam. Đó là câu chuyện về niềm tin rằng người Việt Nam không chỉ có thể tiếp nhận những mô hình thể thao hiện đại từ thế giới, mà còn có thể nghiên cứu, sáng tạo, điều chỉnh và xây dựng những sản phẩm phù hợp với chính cộng đồng của mình. Nếu những giá trị đó được pháp luật bảo vệ, người sáng tạo sẽ có thêm động lực để tiếp tục đầu tư. Nếu những giá trị đó bị xem nhẹ, thông điệp gửi tới cộng đồng sẽ hoàn toàn ngược lại: Tạo ra một sản phẩm trí tuệ đã khó. Giữ được quyền đối với sản phẩm ấy còn khó hơn.
Vụ tranh chấp RecSports đang được Tòa án nhân dân Khu vực 2 – Hà Nội xem xét. Vì vậy, sự thật pháp lý cuối cùng cần được xác định bằng chứng cứ, tranh tụng và phán quyết của Tòa án. Nhưng ngay cả trước khi có phán quyết, câu chuyện này đã đặt ra một vấn đề rất đáng để cộng đồng thể thao, giới chuyên gia pháp lý, các nhà giáo dục, doanh nghiệp và những người làm sáng tạo cùng quan tâm: Chúng ta muốn xây dựng một nền kinh tế sáng tạo như thế nào nếu những người bỏ công sức tạo ra cái mới lại không cảm thấy an toàn với chính tài sản trí tuệ của mình?
RecSports có thể là câu chuyện của một nhà sáng tạo. Nhưng bài học từ RecSports có thể là bài học của cả một thế hệ. Bảo vệ “chất xám” không chỉ là bảo vệ quyền lợi của một cá nhân. Đó là bảo vệ niềm tin rằng sáng tạo tại Việt Nam có giá trị, có thể được tôn trọng và có thể trở thành tài sản hợp pháp trong một nền kinh tế hội nhập.
Link chi tiết của bài báo: https://sohuutritue.net.vn/tranh-chap-ban-quyen-the-thao-giai-tri-recsports-gia-tri-cua-van-bang-bao-ho-va-ranh-gioi-hop-tac-kinh-doanh-d419815.html
